Πάνος Κολιαστάσης
Διεθνώς, σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, αισθητή επιρροή σε εκλογές καταγράφεται συνήθως σε περιπτώσεις πολεμικών κρίσεων
Σε εποχές διεθνούς αβεβαιότητας με δύο πολέμους σε εξέλιξη, τα θέματα εξωτερικής πολιτικής αυξάνουν τη σημασία τους.
Ιδίως όταν ασκούν έμμεση επιρροή σε ζητήματα με μακρά προϊστορία όπως είναι στην Ελλάδα τα ελληνοτουρκικά.
Προκύπτει έτσι το ερώτημα αν ένα εθνικό θέμα μπορεί να επιδράσει σημαντικά στην ψήφο.
Η επιρροή κυρίως εξαρτάται από τις εσωτερικές πολιτικές συνθήκες.
Χρειάζεται, κατ’ αρχάς, να απασχολεί έντονα τους πολίτες και να βρίσκεται στην κορυφή των προτεραιοτήτων τους. Κάτι που δεν είναι τόσο σύνηθες.
Εάν πάντως καταστεί σημαντικό και ιδίως αν λάβει χαρακτήρα «εθνικής κρίσης» τότε είναι πιθανό να προκαλέσει και την πρόσκαιρη συσπείρωση της κοινής γνώμης γύρω από την εκάστοτε κυβέρνηση.
Ακόμα και στην περίπτωση αυτή όμως, η επίδραση στην τελική ψήφο δεν είναι βέβαιη. Παίζουν ρόλο η αξιολόγηση των κυβερνητικών χειρισμών, ο βαθμός στον οποίο η ηγεσία μιας χώρας θεωρείται υπεύθυνη για αυτούς καθώς και η χρονική απόσταση από τις κάλπες. Αν κριθούν επιτυχείς πιθανόν μια κυβέρνηση να πιστωθεί τα οφέλη, αν όχι μάλλον θα καταβάλει το κόστος.
Στο σενάριο της πολιτικής φθοράς ωστόσο, η αντιπολίτευση δεν ωφελείται αυτόματα. Για να προκύψει μεταβολή υπέρ της, χρειάζεται να διαφέρουν οι πολιτικές της θέσεις από εκείνες των κυβερνώντων και να διαθέτουν ταυτόχρονα αξιοπιστία. Και βεβαίως οι διαφορές αυτές να είναι ορατές από την κοινή γνώμη.
Διεθνώς, σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, αισθητή επιρροή σε εκλογές καταγράφεται συνήθως σε περιπτώσεις πολεμικών κρίσεων. Κλασικό παράδειγμα είναι ο πόλεμος της Βρετανίας στα Φόκλαντς το 1982 που συνέβαλε στην επανεκλογή της Θάτσερ το 1983. Η επίδραση όμως συχνά δεν επαρκεί πολιτικά. Ο πρόεδρος Μπους ευνοήθηκε αρχικά από τον πόλεμο του Κόλπου το 1991 αλλά τελικώς ηττήθηκε από τον Κλίντον το 1992 καθώς οι κάλπες κρίθηκαν στο πεδίο της οικονομίας.
Στην Ελλάδα πάλι, ένα εθνικό θέμα σφράγισε την αρχή της Μεταπολίτευσης: η κυπριακή τραγωδία προκάλεσε την πτώση της δικτατορίας.
Έκτοτε τα εθνικά θέματα ασκούν κατά καιρούς επιρροή στα εκλογικά αποτελέσματα. Δύο ξεχωρίζουν συνήθως: οι ελληνοτουρκικές διαφορές και το Σκοπιανό.
Το πρώτο έχει συνδεθεί εντονότερα με περιπτώσεις υψηλής έντασης όπως οι έρευνες του Χόρα (1976), του Σισμίκ (1987), η κρίση των Ιμίων (1996), του Έβρου (2020) καθώς και εκείνη στο Αιγαίο το καλοκαίρι του ίδιου έτους. Όποια κι αν ήταν όμως η πολιτική αξιολόγηση των χειρισμών της εκάστοτε κυβέρνησης, η επιρροή στις κάλπες δεν ήταν τόσο σημαντική. Ενδεικτικά, παρότι η διαχείριση της κρίσης του 1987, ερμηνεύθηκε ως «νίκη» της κυβέρνησης, ο Παπανδρέου δεν απέφυγε τελικώς την ήττα στις κάλπες του 1989. Παρότι επίσης επικρίθηκαν οι χειρισμοί Σημίτη στα Ίμια, στις εκλογές που ακολούθησαν κατάφερε να επικρατήσει.
Ίσως γιατί στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών, οι διαφωνίες των κομμάτων εξουσίας, δεν είναι τόσο ριζικές. Βεβαίως η άσκηση εξωτερικής πολιτικής εμφανίζει ποιοτικές διαφορές μεταξύ των κυβερνήσεων. Δεν ωφελούν όλοι τη Συρία το ίδιο. Εκ του αποτελέσματος όμως, η επίλυση των διαφορών με την Τουρκία παραμένει ως σήμερα ζητούμενο.
Το Σκοπιανό φαίνεται πως έχει ασκήσει πιο αισθητή επιρροή. Έπληξε τη συνοχή της κυβέρνησης Μητσοτάκη το 1993 συμβάλλοντας στην πτώση της και στην εκλογική της ήττα. Έπληξε επίσης τη συνοχή της κυβέρνησης Τσίπρα, μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών το 2019, διογκώνοντας, βάσει εμπειρικών μελετών, την εκλογική της φθορά.
Σήμερα τα εθνικά θέματα είναι χαμηλά στην ατζέντα της κοινής γνώμης. Σύμφωνα με έρευνα της Metron (24/9), η εξωτερική πολιτική προσδιορίζεται ως «σημαντικότερο» ζήτημα μόλις από το 13% των πολιτών, αισθητά χαμηλότερα από την οικονομία, την ακρίβεια ή την «κρίση θεσμών». Το Σκοπιανό έχει κλείσει, ενώ στα ελληνοτουρκικά, παρά τις αυξανόμενες τριβές, δεν αναμένονται ραγδαίες εξελίξεις. Ωστόσο, για ένα τμήμα του εκλογικού σώματος με πιο συντηρητικές αντιλήψεις που εντοπίζεται κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα, θέματα όπως η Συμφωνία των Πρεσπών ή η στάση της Ελλάδας έναντι της Ρωσίας είναι πιθανό να παίζουν ακόμα ρόλο. Τόσο το 2023 όσο και στις ευρωεκλογές του 2024, κόμματα στα δεξιά της ΝΔ, όπως η Ελληνική Λύση, ενισχύθηκαν σημαντικά. Δεδομένου ότι η ρευστότητα στον χώρο αυτό διατηρείται, δεν αποκλείεται να επηρεάσει το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα αναφορικά με την επίτευξη ή μη αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης του Queen Mary University of London (QMUL) και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
Πηγή: https://www.tovima.gr/2026/10/10/opinions/epireazoun-ta-ethnika-themata-tis-ekloges/
