Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

ΠΩΣ Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΤΑΡΓΕΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΗΧΑΝΗ!


Πώς περάσαμε από την άρνηση και τον θυμό στη διαπραγμάτευση, τον φόβο και την τελική αποδοχή απέναντι στα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, και γιατί ο περιορισμός τους αποτελεί μονόδρομο για τη διάσωση της ανθρωπότητας.

 Επιμέλεια

Οι άνθρωποι που έρχονται αντιμέτωποι με τη διάγνωση μιας ανίατης ασθένειας, όπως έγραψε περίφημα η Ελβετοαμερικανίδα ψυχίατρος Ελίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρος, βιώνουν πέντε στάδια πένθους: άρνηση, θυμό, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή. Το ίδιο ακριβώς θα μπορούσε να ειπωθεί και για τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε απέναντι στις ραγδαία επεκτεινόμενες ικανότητες της τεχνητής νοημοσύνης.

Στο άρθρο του που δημοσιεύεται στην πλατφόρμα Social Europe, ο Ντάνι Ρόντρικ, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (John F. Kennedy School of Government) και πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Οικονομικών, αναλύει πώς η τεχνολογική έκρηξη μεταμορφώνει ριζικά όχι μόνο την εργασία, αλλά και την ίδια την ικανότητα της ανθρώπινης σκέψης.

Από την άρνηση και τον θυμό στη διαπραγμάτευση

Στην αρχή, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, φαινόταν σαν η τεχνητή νοημοσύνη να μην επρόκειτο να εξελιχθεί σε τίποτα περισσότερο από μια εξιδανικευμένη μηχανή αναζήτησης ή ένα ψηφιακό chatbot ικανό να προσομοιώνει υποφερτά την ανθρώπινη συμπεριφορά. Αυτή η αρχική εικόνα έκανε την άρνηση εύκολη. Πιστεύαμε ότι η τεχνολογία δεν θα είχε κανέναν ουσιαστικό αντίκτυπο στις ζωές ή στα επαγγέλματά μας.

Στη συνέχεια, ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη άρχισε να ξεφυτρώνει παντού, και μάλιστα με τους πλέον εξοργιστικούς τρόπους. Η επιρροή της εμφανίστηκε σε νομικά έγγραφα με ανύπαρκτες δικαστικές παραπομπές, σε κώδικες λογισμικού με λάθη και κενά ασφαλείας, σε ρομπότ εξυπηρέτησης πελατών που ξέφευγαν από το σενάριο και (κάτι που αποτελεί ιδιαίτερη πηγή εκνευρισμού για ακαδημαϊκούς όπως ο ίδιος) σε φοιτητικές εργασίες και δοκίμια. Όλοι αυτοί ήταν εξαιρετικοί λόγοι για να αρχίσουμε να θυμώνουμε.

Όμως, πολύ γρήγορα, η τεχνητή νοημοσύνη άρχισε να βελτιώνεται. Οι κατασκευασμένες πληροφορίες, οι λεγόμενες «παραισθήσεις» και τα λάθη έγιναν όλο και πιο σπάνια. Καθώς έγινε προφανές ότι η χρήση της από τους φοιτητές δεν μπορούσε πλέον να ανακοπεί, πολλοί άρχισαν να διακρίνουν μια θετική πλευρά στις δυνατότητες της τεχνολογίας για τη βελτίωση της μάθησης. Είχε έρθει η ώρα για διαπραγμάτευση. Είπαμε στους εαυτούς μας ότι θα έπρεπε να κάνουμε κάθε λογής προσαρμογές στον τρόπο που δουλεύουμε, αλλά καθησυχάζαμε ο ένας τον άλλον ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν εγγενή όρια στο τι μπορούσε να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη. Μπορούσε, για παράδειγμα, να αναλάβει τεράστιο όγκο γνωστικής και αναλυτικής εργασίας, και μάλιστα πολύ ταχύτερα από οποιονδήποτε άνθρωπο. Ωστόσο, ζητήματα όπως η κρίση, το γούστο, οι αξίες και οι προτιμήσεις θα παρέμεναν αποκλειστικό προνόμιο του ανθρώπινου νου. Η μηχανή θα εκτελούσε, αλλά ο άνθρωπος θα φανταζόταν. Ήταν απλώς θέμα του να βρούμε τον σωστό καταμερισμό εργασίας.

Το τέλος της ανθρώπινης φαντασίας και η κατάθλιψη

«Προσκολλήθηκα σε αυτή την άποψη για αρκετό καιρό, και ομολογώ ότι μου έδωσε μεγάλη παρηγοριά. Αλίμονο όμως, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έπαιζε με αυτούς τους κανόνες», εξηγεί ο καθηγητής. Κάθε φορά που έκανε μια ερώτηση στο chatbot του, δεν επέστρεφε απλώς με απαντήσεις, αλλά με πολλά περισσότερα. Του υποδείκνυε τι άλλο θα έπρεπε να αναζητήσει, του πρότεινε διαφορετικούς τρόπους πλαισίωσης της προσέγγισής του και πρόσφερε παραλληλισμούς ή αντιθέσεις με άλλα πρότζεκτ στα οποία δούλευε. Ήταν ενοχλητικό, αλλά δεν μπορούσε να αρνηθεί ότι λάμβανε πολύτιμες ιδέες.

Εμπνευσμένος από τον ισχυρισμό του συναδέλφου του, Τζέισον Φέρμαν, ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν σήμερα να κάνουν καλύτερη δουλειά από επαγγελματικά εκπαιδευμένους οικονομολόγους σε επιτελικές θέσεις στο Λευκό Οίκο, δοκίμασε το chatbot του με μια εξαιρετικά δύσκολη ερώτηση πολιτικής, ζητώντας λύσεις για μια φανταστική κρίση φροντίδας ηλικιωμένων το έτος 2027.

Η μηχανή συνέταξε αμέσως ένα τεχνικό υπόμνημα με λεπτομερείς συστάσεις, καλύπτοντας ομοσπονδιακές επιχορηγήσεις, προσαρμογές στις αμοιβές και προγράμματα θεωρήσεων (visa) για φροντιστές, συνοδευόμενα από πλήρη δημοσιονομικό απολογισμό. Ξεπερνώντας μάλιστα την εντολή που της δόθηκε, περιέγραψε και την πολιτική στρατηγική για την «πώληση» του προγράμματος στο κοινό. Όταν ο συγγραφέας της ζήτησε να αφήσει στην άκρη τις πολιτικές πραγματικότητες και να προτείνει καινοτόμες λύσεις, η μηχανή επέστρεψε με προτάσεις για τη δημιουργία ενός Εθνικού Σώματος Φροντίδας, όπου θα στρατεύονταν νέοι άνθρωποι, και τη μετατροπή υποχρησιμοποιούμενων γραφείων και εμπορικών κέντρων σε «περιοχές φροντίδας».

Στη συνέχεια, κάνοντας ένα ακόμα πείραμα, ζήτησε από την τεχνητή νοημοσύνη να μετατρέψει ένα από τα χειρόγραφά του σε κωμικό νούμερο (stand-up comedy). Το αποτέλεσμα τον έκανε να γελάσει τόσο δυνατά, που φοβήθηκε για το πώς θα φαινόταν στους περαστικούς. Διορατικότητα, φαντασία, χιούμορ. «Αυτό δεν ήταν μέρος της συμφωνίας μας, σωστά;» αναρωτιέται.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή άρχισε να εγκαθίσταται η κατάθλιψη. Άρχισε να νιώθει θλίψη για έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη σκέψη δεν θα ξεχωρίζει πλέον από τη δουλειά των μηχανών – και θα χρειάζεται λιγότερο μέρα με τη μέρα. Ο φόβος και ο αποπροσανατολισμός για την απώλεια της «εννοιολογικής κατανόησης και διεισδυτικότητας» έγιναν πλέον υπαρκτοί.

Η επιλογή της αποδοχής και οι Σειρήνες της τεχνολογίας

Το επόμενο και τελευταίο στάδιο, σύμφωνα με το εγχειρίδιο του πένθους, είναι η αποδοχή. Εδώ, ωστόσο, διαθέτουμε μια επιλογή. Σε αντίθεση με μια ανίατη ασθένεια, η τεχνητή νοημοσύνη και οι χρήσεις της δεν βρίσκονται εκτός του ελέγχου μας. Το χειρότερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποδεχτούμε μοιρολατρικά έναν κόσμο στον οποίο της εκχωρούμε πάρα πολλά.

Σύμφωνα με τον Ντάνι Ρόντρικ, η ανθρωπότητα θα πρέπει να βρει τον τρόπο να περιορίσει τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για το κοινό καλό. Η κατάλληλη αναλογία, όπως υποστηρίζει, είναι με τα φάρμακα ενίσχυσης της απόδοσης, τα οποία αυξάνουν προσωρινά τις ανθρώπινες ικανότητες, αλλά τελικά βλάπτουν ανεπανόρθωτα τους χρήστες. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι παρόμοια, με τη διαφορά ότι είναι πολύ πιο ισχυρή, και οι καταστροφικές παρενέργειές της θα εμφανιστούν πολύ αργότερα, τη στιγμή που ο πειρασμός της ελεύθερης χρήσης θα παραμένει εξαιρετικά ισχυρός.

Ο Οδυσσέας του Ομήρου γνώριζε καλά ότι οι Σειρήνες υπόσχονταν γνώση αλλά έφερναν την καταστροφή. Ζήτησε να τον δέσουν στο κατάρτι του πλοίου του, ώστε να μην υποκύψει στο όμορφο τραγούδι τους και οδηγήσει το σκάφος του στα βράχια. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε σήμερα με την τεχνητή νοημοσύνη, καταλήγει ο καθηγητής, είναι απολύτως παρόμοια: πρέπει να συγκρατήσουμε τους εαυτούς μας, ώστε να μην χάσουμε την ίδια μας την ανθρωπιά.

Πηγή: https://www.in.gr/2026/11/15/in-science/ai/pos-i-texniti-noimosyni-katargei-ta-oria-anamesa-ston-anthropo-kai-ti-mixani/