Το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιχειρεί, στη δυσοίωνη αυτή γεωπολιτική συγκυρία, που επιτείνει η πρόσφατη ένταση στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, να ασκεί τον ενωτικό και συντονιστικό του ρόλο.
Η αρχή του νέου εκκλησιαστικού έτους, κάθε Σεπτέμβριο, προσφέρεται για την κριτική θεώρηση, από τη θέση αυτή, της κατάστασης που επικρατεί στην Ορθόδοξη Εκκλησία μέσα στο διαφορετικό κάθε φορά παγκόσμιο περιβάλλον. Η έκθεσή μου άλλοτε εστιάζεται σε μία μόνο Ορθόδοξη Εκκλησία, άλλοτε επιχειρεί να καλύψει το σύνολο των επιμέρους Ορθόδοξων Εκκλησιών. Αυτή τη φορά θα επικεντρωθώ σε εκείνες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες που εμπλέκονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στο ανοικτό και μείζον ζήτημα της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ουκρανία.
Εκείνο που κάνει τη νέα χρονιά να ξεχωρίζει είναι η γεωπολιτική συγκυρία. Ο διεθνής ορίζοντας είναι ερεβώδης και ζόφος περιβάλλει πλέον την ανθρωπότητα. Η ορθόδοξη Ουκρανία αμύνεται πεισματικά, από τις αρχές του 2022, στην απρόκλητη επίθεση της ομόδοξης Ρωσίας. Χριστιανικοί πληθυσμοί πλήττονται και από τις άλλες δύο μεγάλες συρράξεις στη Μέση Ανατολή με επίδικα το Ιράν και την Παλαιστίνη. Οι συγκρούσεις αυτές, στις οποίες εμπλέκονται πολλές χώρες, εμμέσως αλλά ουσιωδώς, επηρεάζουν το ποίμνιο Ορθόδοξων Εκκλησιών.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιχειρεί, στη δυσοίωνη αυτή γεωπολιτική συγκυρία, που επιτείνει η πρόσφατη ένταση στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, να ασκεί τον ενωτικό και συντονιστικό του ρόλο. Ο οιακοστρόφος του, Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, εόρτασε, τον Αύγουστο, στη γενέτειρά του Ιμβρο, 60 έτη από την είσοδό του στον κλήρο, στην ίδια εκκλησία όπου έλαβε τον πρώτο βαθμό της ιεροσύνης από τον Γέροντά του, αοίδιμο Μητροπολίτη Μελίτωνα (Χατζή). Ασκητικός, λιτοδίαιτος και ωκύπους, όπως πάντοτε, συμπληρώνει σε λίγο (22 Οκτωβρίου/2 Νοεμβρίου) 35 έτη από την εκλογή/ενθρόνισή του (αντιστοίχως) στον πρώτο Θρόνο της Ανατολής και αναδεικνύεται ο μακροβιότερος και σημαντικότερος Οικουμενικός Πατριάρχης στην ιστορία του θεσμού.
Πέρα από τη γνωστή αφιέρωσή του στα ζητήματα του περιβάλλοντος και της οικολογίας, το ενδιαφέρον του στρέφεται ήδη και στα προβλήματα που δημιουργούνται από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (βλ. ήδη ομιλία του στις 20.12.2024), όπως άλλωστε έπραξε και ο επικεφαλής της Δυτικής Εκκλησίας Πάπας Ρώμης Λέων ΙΔ’ με την περίφημη εγκύκλιό του «Magnifica Humanitas» (15.5.2026).
Τον περισπούν, όμως, τα εσωτερικά ζητήματα της Ορθοδοξίας, με πρώτο και κύριο τη διχοστασία που έφερε η ανακήρυξη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας, υπό τον Μητροπολίτη Κιέβου Επιφάνιο, με τον Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο της 6.1.2019. Η πείσμων άρνηση της Εκκλησίας της Ρωσίας να αναγνωρίσει τη νέα Αυτοκέφαλη Εκκλησία, την οποία εξακολουθεί να θεωρεί απλώς ως Μητρόπολη Κιέβου υπαγόμενη σε αυτή, και η διακοπή, από τον Πατριάρχη Μόσχας, του «μνημοσύνου» τόσο του Οικουμενικού Πατριάρχη όσο και των επικεφαλής των Ορθόδοξων εκείνων Εκκλησιών που την αναγνώρισαν (Αλεξανδρείας, Κύπρου και Ελλάδας) δημιουργούν στην πράξη ένα σχίσμα, το οποίο πλήττει καίρια το σώμα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας μας.
Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας εξακολουθεί να βάλλεται από την Εκκλησία της Ρωσίας, η οποία, εν είδει αντιποίνων για την αναγνώριση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας, ήδη από το 2021 έχει αντικανονικώς ιδρύσει στην αφρικανική ήπειρο Εξαρχία, με δύο μητροπόλεις, διαπράττοντας το εκκλησιαστικό αδίκημα της εισπήδησης σε ξένη δικαιοδοσία. Η Αλεξάνδρεια έχει διακόψει το μνημόσυνο του Πατριάρχη Μόσχας και έχει προχωρήσει στην καθαίρεση των ρώσων επισκόπων της Αφρικής.
Μεγάλη διπλωματική κινητικότητα παρουσιάζει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος, με ταξίδια σε Ρωσία, Τουρκία, Ηνωμένες Πολιτείες κ.α. Προσφάτως, επιστρέφοντας από επίσκεψη στην Αμερική (Ιούνιος 2026), όπου έγινε δεκτός από τον πρόεδρο Τραμπ, πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Ελλάδα, όπου ανήγγειλε την πρόθεση του αμερικανού προέδρου να επισκεφθεί τη χώρα μας, κάτι που τελικώς δεν επαληθεύτηκε.
Είναι γνωστό ότι ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων δεν αναγνώρισε την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, αντιθέτως διατηρεί στενές σχέσεις με τον Πατριάρχη Μόσχας, με τον οποίο συναντήθηκε ιδιαιτέρως, τον Σεπτέμβριο 2025, στο Καζακστάν. Ενωρίτερα είχε γίνει δεκτός από τον πρόεδρο Ερντογάν, παραλείποντας μάλιστα να επισκεφθεί το Φανάρι, ως όφειλε, πράγμα που διόρθωσε προσφάτως (21.7.2026) με επίσκεψή του στον Οικουμενικό Πατριάρχη.
'Ηδη ο Πατριάρχης Θεόφιλος, σε πρόσφατη συνέντευξή του στον αμερικανικό ιστότοπο της άκρας Δεξιάς Breitbart Νews (31.8), ανήγγειλε την πρόθεσή του να αναλάβει πρωτοβουλία για συνάντηση των προέδρων Πούτιν και Ζελένσκι με σκοπό την ειρήνευση στη Ουκρανία. Οι τελευταίες εξελίξεις, μετά και την τελευταία συνάντηση στη Μόσχα (7.9) του προέδρου Πούτιν με τους ειδικούς απεσταλμένους του προέδρου Τραμπ, δεν δικαιολογούν αισιοδοξία για τέλος του πολέμου…
Συναφώς προς όσα έχουν εκτεθεί, καταληκτικώς, θα αναφερθώ στην Εκκλησία της Ελλάδος. Καθώς διανύουμε ένα προεκλογικό έτος (2026-27), όλα τα πολιτικά κόμματα θα συναγωνίζονται να αποδείξουν το φιλοεκκλησιαστικό προφίλ τους. Φωτογραφικά στιγμιότυπα με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, καθώς και με τους κατά τόπους μητροπολίτες, θα είναι περιζήτητα για τους πλείστους πολιτικούς αρχηγούς και τους υποψήφιους βουλευτές κάθε περιφέρειας αντιστοίχως…
Στον τομέα της εκκλησιαστικής διπλωματίας, όμως, και μάλιστα στο ακανθώδες θέμα της Ουκρανικής Εκκλησίας, έλαβε χώρα ένα βαρύ ατόπημα από τον Μητροπολίτη Κερκύρας Νεκτάριο, ο οποίος τον Αύγουστο μετέφερε, με άδεια της Ι. Συνόδου, τμήμα του σκηνώματος του Αγ. Σπυρίδωνα στη Ρωσία. Η υποδοχή που του επιφυλάχθηκε από τον ίδιο τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, το συλλείτουργο που τελέστηκε (19.8), οι εκατέρωθεν παρασημοφορήσεις και τα υπερβολικά εγκώμια που ακούστηκαν δημιούργησαν ένα σοβαρό πρόβλημα για τον συγκεκριμένο Μητροπολίτη.
Οι εξηγήσεις που δόθηκαν αρμοδίως δεν νομίζω ότι επέλυσαν το ζήτημα, καθώς εκκλησιαστική διπλωματία δεν ασκείται από τον κάθε επίσκοπο, αλλά συγκροτημένα από τη Σύνοδο. Οι απόψεις του συγκεκριμένου αρχιερέα, δηλωμένου μάλιστα φίλου του αρχηγού δεξιού ευρωσκεπτιστικού κόμματος, φέρνουν σε δυσχερή θέση και τη Σύνοδο και τον πρόεδρό της Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, που ο Μητροπολίτης επικαλέστηκε για να δικαιολογήσει τις υπερβολές του, προσβάλλουν δε ασφαλώς τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τον οποίο ο Πατριάρχης Μόσχας έχει παύσει να μνημονεύει, με άλλα λόγια να αναγνωρίζει…
Μια χαραμάδα ελπίδας για την αποκατάσταση της ενότητας των Ορθόδοξων Εκκλησιών και την άρση της διχοστασίας που δημιούργησε η ανακήρυξη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας άνοιξε η αιφνίδια ανακοίνωση του Οικουμενικού Πατριάρχη, στις 4.9 από τη Βουδαπέστη όπου βρισκόταν, ότι απηύθυνε επιστολή προς τους Πατριάρχες των άλλων τριών πρεσβυγενών Πατριαρχείων της Ανατολής, δηλ. Αλεξάνδρειας, Αντιόχειας και Ιεροσολύμων, προσκαλώντας τους σε Σύναξη με την ευκαιρία της θρονικής εορτής της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης, στις 30 Νοεμβρίου, «ώστε μαζί… να διακρίνουμε συνοδικά τις μεγάλες και πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο χριστώνυμος λαός του Θεού στον ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο μας».
Ευελπιστώ να πραγματοποιηθεί αυτή η Σύναξη και στο πλαίσιό της, πέραν των άλλων, να δοθεί η δυνατότητα να αναζητηθεί τρόπος επανόδου του Πατριαρχείου Μόσχας και των δορυφόρων του Εκκλησιών στην κανονική τάξη προς αποκατάσταση της ενότητας. Γένοιτο!
Ο κ. Ιωάννης Μ. Κονιδάρης είναι ομότιμος καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Απάνθισμα άρθρων του στο «Βήμα», της περιόδου 1998-2022, κυκλοφορεί υπό τον τίτλο «Πολιτεία και Εκκλησία στην πράξη» (με πρόλογο Ευ. Βενιζέλου) από τις εκδόσεις Επίκεντρο (Αθήνα – Θεσσαλονίκη, 2024, σ. xix+385).
Πηγή: https://www.tovima.gr/print/opinions/orthodoksias-cranaplous/
