- Πηγή: https://protinewskorinthias.gr/eurovision-theama-propaganda-kai-viomichania-ypokoultouras/?
Eurovision: από εργαλείο της δυτικής «ήπιας ισχύος» σε πανηγύρι υποκουλτούρας και πολιτικής υποκρισίας
Γράφει η Μ.Π.Ν.
Η Eurovision παρουσιάζεται εδώ και δεκαετίες ως μια «γιορτή της μουσικής», ένας δήθεν ουδέτερος θεσμός που ενώνει τους λαούς μέσα από την τέχνη. Όμως πίσω από τη φανταχτερή βιτρίνα των φώτων, των χορηγών και της τηλεοπτικής υπερπαραγωγής, κρύβεται μια πολύ πιο πολιτική πραγματικότητα.
Ο διαγωνισμός δεν γεννήθηκε σε ιστορικό κενό. Δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950, στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου, σε μια περίοδο όπου οι δυτικές δυνάμεις και ιδιαίτερα το ΝΑΤΟ αναζητούσαν νέους τρόπους ιδεολογικής και πολιτιστικής επιρροής πάνω στους λαούς της Ευρώπης. Δεν αρκούσαν πλέον μόνο οι στρατιωτικές συμμαχίες και η οικονομική ισχύς. Χρειαζόταν και η πολιτιστική χειραγώγηση , αυτό που αργότερα ονομάστηκε «soft power», δηλαδή «ήπια ισχύς».
Σύμφωνα με πολιτικές αναλύσεις και ιστορικές αναφορές της περιόδου, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 διαμορφωνόταν στη Δύση η λογική δημιουργίας πανευρωπαϊκών πολιτιστικών θεσμών που θα λειτουργούσαν και ως μέσα πολιτιστικής επιρροής.
Σε αυτές τις διεργασίες συμμετείχαν κρατικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί και το BBC, ενώ η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) χρησιμοποιήθηκε ως ο μηχανισμός υλοποίησης του σχεδίου.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι στις συζητήσεις εκείνης της εποχής εξετάστηκε μέχρι και το ενδεχόμενο ανοιχτής διανομής φιλονατοϊκού προπαγανδιστικού υλικού στις εκδηλώσεις. Η ιδέα τελικά εγκαταλείφθηκε, όχι επειδή κρίθηκε ανήθικη, αλλά επειδή θεωρήθηκε αποτελεσματικότερο να επηρεάζεται το κοινό έμμεσα, μέσα από το συνολικό «κλίμα» του θεάματος.
Και πράγματι, η Eurovision εξελίχθηκε ακριβώς σε αυτό: σε έναν μηχανισμό πολιτιστικής διαμόρφωσης συνειδήσεων κάτω από τον μανδύα της ψυχαγωγίας.
Γι’ αυτό και ο ισχυρισμός ότι η Eurovision είναι «απολίτικη» καταρρέει κάθε φορά που η διεθνής πολιτική εισβάλλει στη σκηνή της. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία αποκλείστηκε άμεσα από τον διαγωνισμό. Η απόφαση παρουσιάστηκε ως «ηθική στάση» της EBU και θα ήταν ορθή αν την ίδια χρονιά, η νίκη της Ουκρανίας δεν μετατρεπόταν σε πολιτικό σύμβολο της Δύσης. Μέχρι και στελέχη του ΝΑΤΟ πανηγύριζαν δημόσια το αποτέλεσμα, αποδεικνύοντας πόσο στενά συνδέεται ο θεσμός με τις δυτικές γεωπολιτικές επιδιώξεις.
Το ίδιο είχε συμβεί και το 2016, όταν βραβεύτηκε το ουκρανικό τραγούδι «1944», σε μια περίοδο έντονης αντιρωσικής προπαγάνδας στην Ευρώπη. Η Eurovision όχι μόνο δεν απέφυγε την πολιτική, αλλά αξιοποίησε πλήρως το πολιτικό κλίμα της εποχής.
Και τότε εμφανίζεται το μεγάλο μέτρο δύο σταθμών: το Ισραήλ.
Παρά τις εικόνες από τη Γάζα, παρά τις διεθνείς καταγγελίες για εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία, παρά τις κινητοποιήσεις καλλιτεχνών και πολιτών σε όλη την Ευρώπη, το Ισραήλ συνεχίζει να συμμετέχει κανονικά στον διαγωνισμό χωρίς καμία απολύτως κύρωση.
Το 2024 οι αντιδράσεις κορυφώθηκαν. Σε αρκετές εμφανίσεις του ισραηλινού τραγουδιού ακούστηκαν έντονα γιουχαρίσματα και αποδοκιμασίες από το κοινό. Κυκλοφόρησαν καταγγελίες ότι η παραγωγή χρησιμοποίησε τεχνητά ηχητικά εφέ χειροκροτημάτων για να καλυφθούν οι αντιδράσεις. Την ίδια στιγμή, καλλιτέχνες, πολιτιστικοί φορείς και κινήματα ζητούσαν να εφαρμοστεί στο Ισραήλ το ίδιο «ηθικό κριτήριο» που εφαρμόστηκε στη Ρωσία. Η EBU αρνήθηκε.
Έτσι αποκαλύπτεται ότι η πολιτική δεν απαγορεύεται στη Eurovision. Αντίθετα, εφαρμόζεται επιλεκτικά και πάντοτε σύμφωνα με τα συμφέροντα του δυτικού μπλοκ εξουσίας.
Όμως ίσως το πιο βαθύ πρόβλημα της Eurovision να μην είναι καν η γεωπολιτική της διάσταση, αλλά η βιομηχανία αισθητικής παρακμής και καταναλωτικής αποχαύνωσης.
Ο διαγωνισμός έχει μετατραπεί σε ένα γιγαντιαίο εργοστάσιο υποκουλτούρας. Η μουσική περνά σε δεύτερη μοίρα. Το ουσιαστικό περιεχόμενο αντικαθίσταται από το σοκ, την πρόκληση, τη φασαρία και την υπερβολή.
Οι περισσότερες συμμετοχές μοιάζουν πλέον με προϊόντα marketing και όχι με καλλιτεχνικά έργα. Ρυθμοί-κονσέρβα, στίχοι χωρίς νόημα, επιτηδευμένες «εκκεντρικότητες», αλλόκοτα κοστούμια και σκηνικά υπερφόρτωσης εικόνας παρουσιάζονται σαν «πρωτοπορία», ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μαζικά καταναλώσιμο τηλεοπτικό προϊόν χαμηλής ποιότητας.
Η αισθητική της Eurovision βασίζεται ακριβώς στη λογική της αποχαύνωσης: γρήγορες εικόνες, συνεχής θόρυβος, εντυπωσιασμός χωρίς ουσία. Ο θεατής δεν καλείται να ακούσει μουσική• καλείται να καταναλώσει θέαμα.
Αυτή είναι η ουσία της σύγχρονης βιομηχανίας υποκουλτούρας: να αντικαθιστά την τέχνη με εμπόρευμα και τη δημιουργία με τηλεοπτική κατανάλωση. Και η Eurovision αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαδικασίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Τελικά, πίσω από τα συνθήματα περί «ενότητας», «διαφορετικότητας» και «αγάπης μέσω της μουσικής», κρύβεται ένας θεσμός βαθιά πολιτικός, πλήρως ενταγμένος στη δυτική πολιτιστική στρατηγική από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου μέχρι σήμερα. Ένα θέαμα που λειτουργεί ταυτόχρονα ως εργαλείο ιδεολογικής επιρροής και ως μηχανισμός μαζικής πολιτιστικής υποβάθμισης.
facebook
